Ignace Peckstadt. Een Open Venster op de Orthodoxe Kerk

Uitgeverij Altiora Averbode, 2005 ISBN 90-317-2217-0 €22,50

INHOUDSTAFEL

Aanbeveling door Oecumenisch Patriarch Bartholomeos 11
Deel I: Een Woord Kerkgeschiedenis 13
HOOFDSTUK I: HISTORISCHE SITUERING VAN DE ORTHODOXE KERK 15
1. Vertrekpunt 15
2. De tijd van de Onverdeelde Kerk 15
3. Scheiding in de kerk 18
4. Byzantium: Tweede Rome — bewaarster van orthodoxie 21
5. Russische orthodoxie: haar roeping na de val
van Constantinopel — Moskou, Derde Rome 24
6. De Byzantijnse orthodoxie onder de islam 31
7. De Orthodoxe Kerken in de Balkan 34
8. De twintigste eeuw 41
HOOFDSTUK II: KERSTENING VAN VLAANDEREN IN DE PERIODE VAN
DE ONVERDEELDE KERK 48
1. Eerste evangelisatie, vanaf de tweede eeuw 48
2. Groeiende ontwikkeling na de bekering van keizer Constantijn 49
3. Bij de inval der Germaanse stammen en in het Frankische rijk 50
4. De zevende eeuw en de benedictijnerabdijen 51
5. De achtste eeuw: versteviging van de kerstening onder de Karolingers 56
6. Bedreigingen en invallen van de Noormannen: religieuze
en sociale ontreddering 58
Deel II: Fundamentele Aspecten 63
HOOFDSTUK I: HET ORTHODOX KERKBEGRIP 65
1. De Orthodoxe Kerk is eucharistisch 65
2. Sacramenteel ambt (diakonie) van bisschoppen en priesters 66
3. Lokale Kerken 67
4. De eenheid in de kerk 68
HOOFDSTUK II: DE ORTHODOXE SPIRITUALITEIT 70
1. Het godsbegrip: de Drie-enige God 70
2. De God-menselijke relatie 73
HOOFDSTUK III: DE GODDELIJKE LITURGIE 77
Voorafgaande beschouwingen 77
1. Zin en betekenis van de goddelijke liturgie 77
2. Kerkelijke communauteit en liturgie 80
3. Zijn wij wel waardig voor de eucharistische ontmoeting? 81
4. Onze voorbereiding tot het ontvangen van de heilige Mysteriën 83

5. De celebratie zelf: bron van liturgische beleving 84
6. De liturgische gewaden van de celebranten 89
7. Diepe symboliek van het kerkgebouw 90
8. Besluit 93
HOOFDSTUK IV: DE ICONEN 94
1. Situering van de icoon in de Orthodoxe Kerk 94
2. Bijzondere theologische betekenis van de icoon 95
3. Korte historiek 95
4. De mysterievolle wereld van de icoon 97
5. Aanwezigstelling: sacramenteel karakter 99
6. Enkele preciseringen in verband met de compositie 101
7. De icoon ten overstaan van de eucharistie 101
HOOFDSTUK V: HET KONINKLIJK PRIESTERSCHAP VAN HET GODSVOLK 102
1. Innig verbonden met de orthodoxe ecclesiologie 102
2. Bijbelse grondslag 102
3. Het godsvolk 103
4. De 'leken' in het primitief christendom 104
5. Verlies van het bewustzijn van universeel priesterschap 704
6. Charisma van het koninklijk priesterschap van de leken 106
7. Geen tegenstrijdigheid met het functioneel priesterschap 110
HOOFDSTUK VI: DE MARIOLOGIE 112
1. De bevoorrechte plaats van Maria 112
2. Dogmatische grondslag 113
3. Maria: Altijd Maagd 113
4. Maria: Moeder Gods 115
5. De verering van Maria 776
Deel III: Specifieke Orthodoxe Getuigenis en Beleving 727
HOOFDSTUK I: DE ZENDING VAN DE KERK 123
1. Evangelische grondslag van de zendingsopdracht 123
2. Evangelisatie en missionering in de periode van Onverdeelde Kerk 123
3. Missionering van de Orthodoxe Kerk sinds 1054 724
4. Missionaire betekenis van de 'diaspora' 726
5. Missionair getuigenis tijdens de zwarte periode van de
communistische regimes 727
6. Het monachisme 727
7. Theologen en schrijvers — de massamedia 728
8. Verdere missioneringsroeping van de Orthodoxe Kerk 728
HOOFDSTUK II: DE VROUW IN DE ORTHODOXE KERK 732
1. Vrouwen en mannen: in eenheid kerk en godsvolk 732
2. Hoge waarde van het vrouw-zijn 733

3. Man en vrouw: gelijkwaardigheid van persoon,
verscheidenheid van charisma 134
4. Naar een grotere participatie van de vrouw in het leven van de kerk 135
5. Is er geen discriminatie tussen man en vrouw in de kerk omwille van
het sacramenteel priesterschap? 736
6. Mogelijkheid van herstel van het vrouwelijk diakonaat 138
HOOFDSTUK III: EEN ORTHODOXE VISIE OP DE MORAAL 141
1. Zin en betekenis van de evangelische boodschap 141
2. Geschapen naar Gods beeld en gelijkenis 142
3. Aanvaarding van onze zwakmenselijkheid: deemoed 143
4. Voortdurende innerlijke ommekeer: metanoia en ascese 144
5. Leven volgens de zaligheden 145
HOOFDSTUK IV: DE KERKELIJKE ECONOMIA IN DE ORTHODOXE KERK 146
1. De canons en het canoniek recht 146
2. Begripsomschrijving van de kerkelijke economia 147
3. Toepasselijkheid van de economia 148
4. Doeleinden van de kerkelijke economia 149
5. Enkele gevallen van economia 150
6. Onderscheid tussen economia en dispensatio 151
HOOFDSTUK V: DE 'SOBORNOST' IN DE ORTHODOXE KERK 753
1. Wat is 'sobornost'? 753
2. Conciliariteit en hiërarchie 755
3. Clerus en leken 756
4. Sobornost en parochie 756
HOOFDSTUK VI: DE 'MATOUCHKA' IN DE ORTHODOXE KERK 759
1. De 'matouchka': moeder van de orthodoxe communauteit 759
2. Specifieke roeping van de 'matouchka': eigen charisma 760
HOOFDSTUK VII: DE GROTE VASTEN 762
1. De woorden van Jezus over het vasten 762
2. Intrede in de Grote Vasten: Vergevingszondag 762
3. Hoe vasten? 763
HOOFDSTUK VIII: OVER HET PAASMYSTERIE 768
1. Medegetuigen zijn van de Verrijzenis 768
2. Pasen: Feest der feesten 769
3. De nederdaling ter helle 769
4. De icoon van de Verrijzenis 170
5. Betekenis van het Paasmysterie 170
HOOFDSTUK IX: DE LITURGISCHE BELEVING VAN DE ZONDAG 7 77
1. Situering van de liturgische zondag 7 77
2. Belang van de zaterdagvespers 7 77

3. De goddelijke liturgie betekent niet een tijdje van individuele godsvrucht 172
4. Zondagsliturgie: bron van communautair leven 172
5. Door de goddelijke liturgie worden wij kerk 173
6. De zondagsliturgie: vertrekpunt van onze zending in de wereld 174
7. De zondagsliturgie: steeds een vrije onmoeting met de Heer 174
HOOFDSTUK X: ZIN EN BELANG VAN HET ORTHODOX GODSDIENSTONDERWIJS 175
1. Inleidende beschouwingen 175
2. Het orthodox godsdienstonderwijs - spirituele benadering 7 76
3. Catechetische inhoud van de godsdienstlessen 178
4. Problemen, die ook uitdagingen zijn 178
Slotbeschouwing 179
Deel IV: Sacramenteel Leven in de Orthodoxe Kerk 181
HOOFDSTUK I: DE SPIRITUELE WAARDE VAN DE SACRAMENTEN 783
1. Wat zijn die Mysteriën of sacramenten? 783
2. De heilige Geest en de sacramenten 783
3. Ieder sacrament maakt ons spiritueler 784
4. De kerk: het grote sacrament van Gods aanwezigheid, van Gods mysterie 784
5. Zeven sacramenten 785
6. Eigen spirituele betekenis van de zeven sacramenten 786
7. De sacramentalia 190
8. De zichtbare tekenen 797
HOOFDSTUK II: DE DRIE GROTE MYSTERIËN, BASIS VAN ONS CHRISTEN-ZIJN 793
A. DE DOOP 7 93
1. Algemene situering van het mysterie van de doop 793
2. Zin en betekenis van de doop 795
3. Over de kinderdoop 797
B. DE MYRONZALVING 799
1. Zoals Christus 200
2. Het heilig tnyron 200
3. Universeel en koninklijk priesterschap 207
C. DE EUCHARISTIE 207
1. De eucharistie: het hart van ons kerk-zijn 207
2. De eucharistie: bron van een liturgisch levensritme 202
HOOFDSTUK III: HET MYSTERIE VAN DE BIECHT 203
1. De sacramentele biecht in de Orthodoxe Kerk 203
2. Biechten veronderstelt: deemoed en nederigheid 205
3. Onze voortdurende roeping tot vergeving 206
4. Waarom biechten? 208

HOOFDSTUK IV: HET ORTHODOX HUWELIJK 209
1. Spiritueel aspect van het orthodox huwelijk 209
2. Het seksueel aspect van het huwelijk 211
3. Alleen de echtelijke liefde is 'scheppend' 212
4. Over de geboortenregeling 213
5. Over de orthodoxe huwelijkscelebratie 215
6. Tweede huwelijk 216
7. Echtscheiding in de Orthodoxe Kerk 218
HOOFDSTUK V: HUWELIJK EN PRIESTERSCHAP IN DE ORTHODOXE KERK 221
1. Ongeschonden traditie vanaf de eerste christenheid 221
2. Het huwelijk is geen beletsel voor een wijding 222
3. De huwelijkse staat is verenigbaar met het priesterschap 222
4. Verbod van huwelijk na wijding 223
5. Huwelijk en celibaat: gericht op eenzelfde spiritualiteit 224
6. Speciale rol van de 'matouchka' of presbytera' 225
7. Episcopaat en celibaat 225
HOOFDSTUK VI: HET SACRAMENT VAN DE ZIEKENZALVING 226
1. Bijbelse grondslag van de ziekenzalving 226
2. Symbolen bij de ziekenzalving 227
3. De dienst van de ziekenzalving 227
4. De ziekenzalving aan alle gelovigen op de Grote Woensdag 229
Deel V: Nederige Aanwezigheid en Uitstraling 231
HOOFDSTUK I: ORTHODOXE CHRISTENEN IN EUROPA 233
1. Het nieuwe 'grote Europa' 233
2. De 20ste eeuw en de orthodoxie in Rusland 233
3. De orthodoxe christenen in de Balkanlanden 234
4. De orthodoxie in West-Europa 234
5. Orthodoxie en oecumene 236
6. De orthodoxie en het christelijk Europa van de toekomst 238
HOOFDSTUK II: DE ORTHODOXE DIASPORA 240
1. De realiteit van de 'orthodoxe diaspora' in West-Europa 240
2. Welk ecclesiologisch perspectief? 242
HOOFDSTUK III: DE ORTHODOXE FRATERNITEIT IN WEST-EUROPA 245
1. Ontstaan van de Orthodoxe Fraterniteit 245
2. Eerbied voor iedere jurisdictie, traditie en cultuur 246
3. Dienstopdracht van de Fraterniteit 246
4. Leiding en soepele structuren 250
5. Heeft de Fraterniteit nog zin voor de toekomst? 251
6. Besluit 252

HOOFDSTUK IV: DE ORTHODOXE MONASTERIA IN OOST-EUROPA 253
1. Rijk verleden 253
2. Monachaal leven 254
3. Geest van vrijheid 255
4. Nog talrijk 256
5. Oorden van bezinning en spirituele verdieping 257
6. Plaats van de orthodoxe monasteria in het Europa van de toekomst 257
Deel VI: Aandacht voor de Actuele Levensproblemen 259
HOOFDSTUK I: HET MYSTERIE VAN LEVEN EN DOOD 261
1. Leven in de dimensie van de eeuwigheid 261
2. Leven in voortdurende God-menselijke relatie 262
3. Bewustzijn van Gods voortdurende aanwezigheid 263
4. Gods Licht uitstralen bij een stervende 264
HOOFDSTUK II: OVER DE EUTHANASIE 266
1. Voorafgaande bemerking 266
2. Het stervensproces in het leven van de mens 266
3. De God-menselijke relatie en de dood 268
HOOFDSTUK III: OVER DE CREMATIE 269
1. Groeiend aantal crematies 269
2. Het mysterie van 'dood - verrijzenis' 270
3. Waarom houdt de Orthodoxe Kerk zo sterk aan de graflegging
en wijst zij de crematie totaal af? 271
Besluit 276
HOOFDSTUK IV: DRUGS: BEDREIGING VOOR DE MENSELIJKE VRIJHEID 277
1. Probleemstelling 277
2. Sociaal aspect van het drugprobleem 278
3. Desintegratie van de menselijke persoon: grootste hedendaags gevaar
voor de gemeenschap 278
4. Waarom grijpt men naar drugs? Wat zoekt men bij dat gebruik? 279
5. De weg tot deïficatie leren ontdekken 280
6. Speciale aandacht voor de jongeren 287
HOOFDSTUK V: CHRISTELIJKE GETUIGENIS IN EEN GESECULARISEERDE MAATSCHAPPIJ... 287
1. Het verschijnsel secularisatie 282
2. Christelijke aanwezigheid 282
3. Hoe kan het christelijk geloof in onze maatschappij
aanwezig gesteld worden? 283